Seyyid Osman Efendi Vakfı, Camii, Tekkesi ve Türbesi. Kasımpaşa Kulaksız’da.

Seyyid Osman Efendi Vakfı,  Camii, Tekkesi ve Türbesi. Kasımpaşa Kulaksız’da.

Büyük İstanbul Ansiklopedisi'nin bir bölümünü oluşturan Beyoğlu Ansiklopedisi'nin ilk maddeleri Galata Kasımpaşa Mahallelerinden Kulaksız Mahallesinin kurucusu-şenlendiricisi olan Seyyid Osman Efendi Vakfı, Camii, Türbesi, Zaviyesi-Tekkesi oldu. Bu ansiklopedik yayın okuyucular için dünyada bir ilke imza atmayı planlıyor. İlk kez bir ansiklopedi yayını olarak okuyucularına kaynaklarında yer alan belgelere tam ulaşım imkanı sunuyor. Bunu, OTürkDijital Veri Tabanı dijital yayını ile işbirliği yaparak sağlıyor. Hayırlı olsun. Aşağıdaki maddenin kaynaklarındaki belgelere ilk kez siz ulaşabilirsiniz. Deneyin.

Seyyid Osman Efendi Vakfı, Camii, Türbesi, Tekkesi ve Fırını. Kasımpaşa Kulaksız’da.

Seyyit Osman Efendi Vakfı  ve bânisi ile ilgili olarak 1100 / 1689 tarihli belgede vakfın kurucusu, vâkıf; “Seyyid Osman Efendi” olarak kaydedilmiştir. Vakfın adı ve bulunduğu yer de “Kasımpaşa’da Seyyid Osman Efendi Evkafı” olarak geçmektedir[1].

1689 tarihli aynı belgeye göre, vakfın hayratı olarak Kasımpaşa’da Camii ve Zâviyesi vardır. Vakfın akarı olarak da yine aynı yerde bir “habbaz (ekmek) fırını” vardır. Aynı tarihli olup aşağıda dört nolu dipnotta yer alan bir başka belgede ise vakfın hayratı arasında zaviyeye mülhak bir mezarlık da vardır. Belgede; “zâviye-i mezbûr mülhakātından olan mezâristân” olarak geçmektedir. Bu mezarlık cami ve tekkenin yakınında bulunan ve bugün “Kulaksız Mezarlığı” olarak anılan yerdir.

Seyyid Osman Efendi Camii ve Türbesi. Kasımpaşa Kulaksız’da.

Hâşimî-i Sivâsî Seyyid Osman Efendi Camii – Kulaksız Camii – Saçlı Emir Efendi Camii

Esseyyit Osman Efendi Camii, Tekkesi ve Türbesi. Kasımpaşa Kulaksız'da

(Sağda) Esseyyit Osman Efendi Camii ve Türbesi. Tekke (solda).

Seyyid Osman Efendi Camiinin adı 1100 / 1689 tarihli belgede önce “Seyyid OsmanEfendi (…) aziz-i mûmâ-ileyhun bina eylediği câmii şerif” (Seyyid Osman Efendi Camii) olarak geçmektedir. Aynı belgede daha sonra caminin bir adı da  “Kulaksız Camii” olarak kaydedilmiştir. Caminin banisi “Seyyid Osman Efendi” olarak geçmektedir. Kayıt şöyledir:

“azîz-i mûmâ ileyhün ( Seyyid Osman Efendi)  binâ eyledüği câmi‘-i şerîf”.  “vâkıf-ı mûmâ ileyhün (Seyyid Osman Efendi) binâ eyledüği … Kulaksız câmi‘i” [2].

Aynı belgede caminin bulunduğu yer “Kasımpaşa,  Kulaksız” olarak belirtilmiştir. Belgede caminin adının hem bânisine hem de bulunduğu mahalle göre adlandırıldığı anlaşılmaktadır.

Ancak Kulaksız adlı bu mahalde daha sonra Ahmet Reis tarafından bir mescit yapılmıştır. HADİKA’da Kulaksız adlı mahalde bulunan cami ile mescit kaydedilirken Ahmet Reis Mescidi, “Kulaksız Mescidi” ve banisi Ahmet Reis olarak kaydedilmiştir. HADİKA’da Seyyid Osman Efendi Camii adı yerine Seyyid Osman’ın saçı uzun olduğundan halk arasındaki adıyla “Saçlı Emir Efendi Camii” olarak meşhur olduğundan bu isimle kaydedilmiştir. Bu kayda göre banisi “es-Seyyid Osmân Hâşimî-i Sivâsî” dir [3]. Bu bilgiden de anlaşıldığı gibi Seyyid Osman, Hâşimî soyundandır ve Sivaslı’dır. HADİKA’nın verdiği bilgiye göre Seyyit Osman 1003/1595 tarihinde vefat etmiş ve caminin yayındaki  türbesine defnedilmiştir.

Cami ile ilgili tüm bilgileri toparlarsak, Kulaksız’da Ahmet Reis tarafından “Kulaksız Mescidi” inşa edildikten sonra aynı mahalde daha önce inşa edilen “Seyyid Osman Efendi Camii” için kullanılan “Kulaksız Camii” adı karışıklık olmaması için bir daha kullanılmamıştır. Bunun yerine Seyyid Osman’ın saçı uzun olduğundan halk tarafından bu camiye “Saçlı Emir Efendi Camii” adı konmuştur.

Seyyid Osman Efendi Zaviyesi. Kasımpaşa Kulaksız’da.

Haşimi Osman Efendi Tekkesi – Taşçılar Tekkesi

Seyyit Osman Efendi Camii Tekkesi ve Türbesi

(Arkada) Seyyit Osman Efendi Tekkesi. (Önde) Güzelce Ali Paşa Çeşmesi.

1100 / 1689 tarihli iki ayrı belgede, zaviyenin-tekkenin adı önce “Seyyid Osman Efendi Zâviyesi” “Galata hâricinde Kāsım Paşa mahallâtından Kulaksız mahallesinde vâkı‘ kutbü’l-ârifîn Osmân Efendi zâviyesi evkāfı” olarak geçmektedir[4].

Ancak bu iki belgeden tarih sırasına göre ilk belgede  zaviyenin bir adı da “Taşçılar Tekkesi” olarak kaydedilmiştir. Tekkenin banisi Seyyid Osman Efendi’dir. Kayıt şöyledir:

“azîz-i mûmâ ileyhün (Seyyid Osman Efendi) binâ eyledüği … zâviyesi”. “vâkıf-ı mûmâ ileyhün (Seyyid Osman Efendi) binâ eyledüği Daşcılar tekyesinde” [5].

Ancak bu belgeden sonraki yıla ait 1101 / 1690 tarihli ayrı bir belgede  zaviyenin adı  “Seyyid Osman Efendi Zâviyesi” olarak geçmektedir ve başka bir isim zikredilmemiştir[6].

Zaviye, fotoğrafta da görüldüğü gibi caminin yanındadır.  Zaviyenin ve caminin bulunduğu yer 1689 tarihli yukarıda alıntıda da açıkça belirtildiği gibi, Galata Kadılığı sınırı haricinde Kasımpaşa Mahallelerinden Kulaksız Mahallesinde dir.

1126/1811 tarihli Galata tekkelerinin kaydına dair ayrı bir defter kaydında tekkemizin tam adı geçmektedir.  Galata’daki tekkelerle ilgili bu defter kaydında tekkemizin bulunduğu yer, banisi ve adı şöyle kaydedilmiştir:

“Galata, Kulaksız-Ahmetkaptan Mahallesi’nde Haşimi Osman Efendi Tekkesi[7].

1328/1912 tarihli İhsaiyat Mecmuasının, tekkelerle ilgili tablosunda ise tekkemizin adı  “Hâşimî Osman Efendi Dergâhı” olarak Kadiri tarikati şeyhlerine ait olarak geçmektedir[8].

Bu kayıtlara bakıldığında Seyyid Osman Efendi tekkesinin dışında aynı baniye ait “Taşçılar Tekkesi” diye ayrı bir tekke daha olup olmadığını akla getirmektedir. Ancak diğer kayıtlarda Taşçılar Tekkesi adına hiçbir kaydın olmaması, Taşçılar Tekkesi’nin ayrı bir tekke değil Seyyid Osman Efendi Tekkesi ile aynı tekke olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Kulaksız Mahallesi

Vakfın, caminin ve zaviyenin bulunduğu mahallenin adı ve yeri 1689 tarihli belgede şöyle kaydedilmiştir; “Galata hâricinde Kāsım Paşa mahallâtından Kulaksız mahallesinde vâkı‘ kutbü’l-ârifîn Osmân Efendi zâviyesi evkāfı” [9].

Yukarıdaki kayıtta 1689 tarihinde Kulaksız Mahallesinin henüz Galata Kadılığı sınırları içinde olmaması, Kulaksız Mahallesinin ilk cami ve zaviyesinin Seyyid Osman Efendi Vakfına ait olup mahallenin yeni kurulduğunu ve henüz  Kasımpaşa Mahalleleri arasına yeni ilave edildiğini göstermektedir. Yazımı 1781 yılında tamamlanan HADİKA’da camimizin bulunduğu mahalle kaydında, caminin mahallesinin olmadığı belirtilmektedir. Diğer yanadan yukarıda belirtildiği gibi HADİKA kaydına göre Ahmet Reis tarafından Kulaksız Mahallesinde Kulaksız Mescidi inşa edilmiştir. Bu durumda Seyyid Osman Camiine ait olarak gelişen Kulaksız mahallesi, daha sonra Ahmet Reis tarafından Kulaksız Mescidi inşa edildikten sonra bu Kulaksız Mescidine bağlanmış, Seyyid Osman Camii ve vakfı mahallesi 1781 HADİKA kaydına göre hala kurulamamıştı.

 

 

[1] KALA(2004); Osmanlı ve Türk Dünyası Belgeseli, Cilt 13, s.52. Dijital yayın yeri: OTürkDijital Çeviri Arşivi. (Tam belgeyi görmek için tıklayınız.)

[2] KALA(2004); Osmanlı ve Türk Dünyası Belgeseli, Cilt 13, s.52. Dijital yayın yeri: OTürkDijital Çeviri Arşivi. (Tam belgeyi görmek için tıklayınız.)

[3] HADİKA(1865): Hüseyin AYVANSARAYİ, Ali SATI; Zeylli Hadikatü’l-Cevâmi (1281/1865), Matbaa-i Âmire, Dersaadet 1281, Cilt 1, s.18.

[4] KALA(2004); Osmanlı ve Türk Dünyası Belgeseli, Cilt 13, s.52-53. Dijital yayın yeri: OTürkDijital Çeviri Arşivi. (Tam belgeyi görmek için tıklayınız.)

[5] KALA(2004); Osmanlı ve Türk Dünyası Belgeseli, Cilt 13, s.52. Dijital yayın yeri: OTürkDijital Çeviri Arşivi. (Tam belgeyi görmek için tıklayınız.)

[6] KALA(2004); Osmanlı ve Türk Dünyası Belgeseli, Cilt 13, s.141. Dijital yayın yeri: OTürkDijital Çeviri Arşivi. (Tam belgeyi görmek için tıklayınız.)

[7] BOA; EV.HMH, nr.8203. 13 Zilkade 1226/ 29.11.1811 tarihli Galata Tekkeleri Defteri.

[8] İstanbul Beldesi İhsaiyat Mecmuası, Cilt 1, Dersaadet 1328, s.20a.

[9] KALA(2004); Osmanlı ve Türk Dünyası Belgeseli, Cilt 13, s.53. Dijital yayın yeri: OTürkDijital Çeviri Arşivi. (Tam belgeyi görmek için tıklayınız.)

Posts Carousel

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked with *

Cancel reply

Latest Posts

Top Authors

Most Commented

Featured Videos